--- title: "Niet terugbetaald? Nu de strafrechter" date: 2026-09-05 author: "Sander Vermeer" featured_image: "https://phishingtrainer.nl/wp-content/uploads/2026/09/belfius-strafzaak-phishing-terugbetalen.png" categories: - name: "Uncategorized" url: "/category/uncategorized.md" --- # Niet terugbetaald? Nu de strafrechter Ze belde niet zelf. Iemand belde háár, zei dat hij van Card Stop was, en klonk zoals iemand van Card Stop hoort te klinken. Een jaar later is het geld weg, staat de bank nog steeds op nee, en heeft zij iets gedaan wat in dit soort zaken zelden gebeurt: ze heeft die bank gedagvaard voor de strafrechter. Op 30 november moet Belfius zich verantwoorden voor de Franstalige correctionele rechtbank van Brussel. De staatsbank betaalde een klant niet terug nadat fraudeurs ongeveer 100.000 euro bij haar hadden weggehaald. Ze begon eerst een gewone burgerlijke procedure en dagvaardde Belfius daarna ook rechtstreeks strafrechtelijk. Dat schrijven De Tijd en L’Echo; [Nieuwsblad vatte het samen](https://www.nieuwsblad.be/binnenland/belfius-moet-voor-strafrechter-verschijnen-na-weigering-om-phishingslachtoffer-terug-te-betalen/161017890.html) op basis van Belga. De strafzaak steunt op een minder bekende bepaling: een betaaldienstverlener kan strafbaar zijn als hij de fraudevoorschriften niet naleeft. Volgens beide kranten is het de eerste keer dat een bank daarvoor in een phishingdossier strafrechtelijk wordt vervolgd. ## De volgorde is de hele zaak, en die staat allang vast De regel zelf is niet nieuw en niet Belgisch. Bij een niet-toegestane betaling moet de bank eerst terugbetalen. Vindt zij dat de klant grof nalatig was, dan mag zij dat daarna bij de rechter bewijzen en het bedrag proberen terug te halen. In de praktijk keren banken die volgorde om: ze oordelen zelf dat de klant onvoorzichtig was, of ze beschouwen de betaling als goedgekeurd, en het slachtoffer mag procederen. Verschillende Belgische rechtscolleges hebben de afgelopen maanden gezegd dat het andersom hoort. Wie een wettelijke voorfinancieringsplicht heeft en die stelselmatig als een eindoordeel behandelt, verplaatst zijn eigen bewijslast naar iemand die net 100.000 euro kwijt is. Voor een Nederlandse lezer is de vraag natuurlijk of dit hier ook zo werkt, en het antwoord is: op papier ja, in de praktijk hangt alles aan één woord. Ook hier maakt de wet onderscheid tussen toegestane en niet-toegestane betalingen, en dat onderscheid bepaalt de uitkomst volledig. Kifid publiceerde op 8 juni [een uitspraak van zijn Commissie van Beroep](https://www.kifid.nl/nieuws/commissie-van-beroep-geen-vergoeding-als-je-betalingen-op-verzoek-van-zogenaamde-bankmedewerker-zelf-hebt-gedaan/) over twee consumenten die 59.000 euro verloren. Zij werden aan de telefoon overgehaald om Quickview te installeren, waarna de fraudeur meekeek in hun bankomgeving bij SNS, en zij boekten daarna zelf over. Zij verhoogden zelf hun daglimiet en deden zelf drie overboekingen met hun Digipas; daarmee waren het toegestane betalingen, en die hoeft de bank niet terug te betalen, tenzij zij haar zorgplicht heeft geschonden. ## Zelf overboeken en bestolen worden zijn niet hetzelfde, en dat pleit deels vóór de banken Wij vinden de Nederlandse uitkomst hard, maar het argument eronder is niet flauw. Een bank die elke zelf uitgevoerde overboeking moet terugdraaien, betaalt uiteindelijk ook mee aan spijt, ruzie en fraude in de andere richting. En die zorgplicht is in deze zaak echt getoetst: de bank hield de eerste betaling nog tegen voor onderzoek, waarna het echtpaar zelf, op aangeven van de fraudeur, aan de telefoon zei dat het geld voor een camper was. Het verschil tussen “iemand haalde geld bij mij weg” en “ik heb het zelf overgemaakt” is juridisch echt een verschil, en wie dat wegwuift heeft geen regel meer over. Dat de Nederlandse banken dat gat sinds 2020 uit coulance dichten voor bankhelpdeskfraude, met eigen toetsingscriteria, is bovendien meer dan niets: over de eerste helft van 2021 meldde de [Betaalvereniging](https://www.betaalvereniging.nl/actueel/nieuws/stijging-fraude-gezamenlijke-aanpak/) dat 92 procent van die schade werd vergoed. Dat is een cijfer uit 2021; wij hebben geen recenter percentage kunnen vinden. Maar vrijwillig is precies het probleem, en daar zit het verschil met Brussel. In de Kifid-zaak wees de bank de coulanceregeling af omdat er niet naar een zogenoemde kluisrekening was overgeboekt maar naar een rekening van een derde bij een andere bank, en de Commissie van Beroep stelde vast dat een coulancevergoeding niet juridisch afdwingbaar is. Coulance kent dus geen termijn, geen omkering van bewijslast en geen rechter die een bank kan corrigeren als zij nee zegt. De Belgische zaak gaat niet over de hoogte van een boete; die zal Belfius overleven. Ze gaat over de vraag of een bank die de volgorde omdraait daarvoor zelf aansprakelijk is. Valt dat oordeel de kant van de klant op, dan verandert er iets aan de onderhandelingspositie van elk volgend slachtoffer, ook buiten België. ## In elke vishing-oefening zit één moment dat de juridische uitkomst bepaalt Wie awareness traint, kan hier vandaag iets mee. Pak je bestaande vishing-oefening erbij en kijk waar de deelnemer het geld verplaatst. Zit dat moment erin, dan train je een scenario waarin je organisatie of je collega achteraf juridisch met lege handen staat, en dat hoort de deelnemer te weten voordat het echt gebeurt. Wij werkten dat eerder uit voor [het oefenen van telefoonphishing](https://phishingtrainer.nl/vishing-oefenen-telefoonphishing/) en voor [de nagespeelde supportdesk die om een wachtwoordreset vraagt](https://phishingtrainer.nl/supportdesk-wachtwoordreset-fraude/). Voeg er één vraag aan toe: heb jij zelf overgeboekt, of is er bij jou weggehaald? Wie dat verschil kent, belt zijn bank met andere woorden. Op 30 november staat de zaak in Brussel op de rol. Let dan niet op de strafmaat maar op de motivering: schrijft de rechtbank op dat het niet-terugbetalen zelf de overtreding is, dan hebben Nederlandse slachtoffers van niet-toegestane betalingen er een argument bij dat harder is dan een coulancekader. Blijft het bij een boete zonder die overweging, dan verandert er hier niets.